Luchtvaart en CO2 - taks

Een onvermijdelijk scenario?

Opeens wordt een onderwerp even “trending” op alle nieuwskanalen. Dat gebeurt op gezette tijden met de “Schiphol is Vol” kwestie in Nederland – en het gebeurde vorige week met de “Goedkope Vliegtuigtickets” in België. Elke Belgische reisprofessional die een beetje met het vak bezig is, heeft de “Pano” actualiteitsreportage op woensdag gezien – behalve waarschijnlijk de gelukkigen die zelf met paasvakantie waren.

 

Moet vliegen gepaard gaan met een schuldgevoel?

Het leek wel alsof het TV programma het afgesproken centrale punt was van een georchestreerde multi media campagne met als thema “Hoe zorg ik ervoor dat de vliegende vakantieganger een schuldgevoel krijgt”. Kranten sprongen erop, radio programma’s werden aan het thema “vliegen we te goedkoop?” gewijd en in de Pano reortage zelf werd een amalgaam gemaakt van de CO2 uitstoot van de luchtvaartsector, de dalende ticketprijzen, het business model van Ryanair en het fenomeen overtoerisme in een stad als Barcelona. De reportage was, net zoals de meeste kranten artikels,  een schoolvoorbeeld van een poging tot makkelijk scoren: de oplossing zou volgens de meeste journalisten doodeenvoudig minder vliegen zijn.  Tja, dan is alles eenvoudig op te lossen: beperk de mogelijkheid tot autorijden, stop met de hele vleesindustrie, laat alle mensen dicht bij elkaar in steden wonen en beperk de menselijke voortplantingsmogelijkheden. Wellicht komt het dan ook niet meer goed met de planeet, maar dan hebben we ons alvast minder te verwijten.

 

Verzameling van losse eindjes, en een pruilend journalistje

Dat is uiteraard overdreven, maar ook de Pano reportage was een verzameling van losse eindjes. Een journalist neemt het Ryanair vliegtuig naar Barcelona, en klaagt er vooral over dat de reiziger voor vrijwel alles moet bijbetalen – terwijl dat precies het business model van de airline is. Passagiers die extra betalen voor hun seating worden net niet uitgelachen, maar de journalist in kwestie constateert pruilend dat hij niet bij zijn collega’s kan zitten op het vliegtuig. Bij het boarden lijkt het zelfs even of de druiligere regen de schuld is van Ryanair – het ventje wordt zowaar nat terwijl hij naar het vliegtuig stapt. Aangekomen in Barcelona, constateert het mannetje dat “Barcelona één groot Disneyland is geworden”. Hij laat drie personen aan het woord, stuk voor stuk activisten tegen overtoerisme. Tja, laat drie overtuigde vegetariërs aan het woord en de koeien hebben niets meer te vrezen.

 

Seriously , now.

Maar het vertrekpunt is uiteraard wel relevant: de huidige situatie van de luchtvaartsector op vlak van milieuvriendelijkheid is niet houdbaar. En dat weten de luchtvaartmaatschappijen zelf ook. De sector evolueert aan een hoog tempo, en de technologische innovatie zorgt voor historische doorbraken – de nieuwste toestellen zijn tot bijna de helft zuiniger in verbruik, pompen fors minder CO2 in de lucht en vliegen geruislozer dan ooit. Maar het zijn boodschappen die moeilijk verkoopbaar zijn. Zoals TUI fly Managing Director Benelux Günther Hofman twee jaar geleden tijdens een Travel360° Aviation Debat het stelde: “De luchtvaart is een moeilijk segment binnen de reisindustrie. Wij vliegen met grote machines, wij maken lawaai en wij verbruiken kerosine. Daar word je niet populair mee bij het brede publiek. Maar wij zijn wel een noodzakelijke component van de wereldeconomie. Dat mag niemand vergeten.”

 

Drie moeilijke punten.

Er zijn drie argumenten waar men de luchtvaartmaatschappijen mee kan raken: de CO2 compensatie maatregelen zijn te vrijblijvend, er wordt geen BTW betaald op tickets, en de kerosine is vrijgesteld van belastingen. Dit laatste voordeel is nog een overblijfsel van de beschermingsmaatregelen rond de luchtvaart in oorlogsperiode. Op lange termijn is deze situatie onhoudbaar. Toch hebben de luchtvaartmaatschappijen twee sterke troeven. Enerzijds draait hun lobbyingmachine op volle toeren. Anderzijds moet de overgrote meerderheid van consumenten stiekem toegeven, dat de combinatie van lage prijzen & groot vluchtaanbod, hen in staat stelt om à volonté de wereld te verkennen.

Het moet gezegd zijn: soms zijn het de bonzen van de luchtvaartmaatschappijen zelf, die in het eigen zwaard lopen. De persbijeenkomsten van onder andere de belangengroepering Airlines for Europe (A4E) zijn een platform geworden om de macho-CEO’s van onder andere Ryanair, easyJet, Air France – KLM en Lufthansa de pers te laten bespelen. Ze doen er vooral uitspraken over groei, over lage prijzen ( het was AF/KLM CEO Jean-Marc Janaillac himself, die aangaf dat een ticketprijs  tussen Milaan en Parijs sinds 1992 gedaald was van 400 € tot een minimumticketprijs van 25 € in 2018.

 

WOW Air: wij vliegen én betalen de consument

Dat was dan weer voor de makers van de reportage een goede aanleiding om de link te leggen met één van de uitspraken van de topman van het Ijslandse WOW Air, de snel groeiende low cost air die via Keflavic Airport de wereld (short, mid en long haul) aanbiedt. De topman beweert, dat binnen een tiental jaar de airline wellicht klanten zal betalen om met hen te vliegen. De inkomsten van de airline zouden dan vooral bestaan uit commissies op de verkoop van gerelateerde producten, gaande van de klassieke on board sales tot het hele toerisme gamma van hotels, huurauto’s, restaurants, uitstappen en noem maar op. Het is niet de eerste keer dat dit de natte droom is van een airline CEO: enkele jaren geleden beschreef ook Michael O’ Leary van Ryanair een dergelijk scenario. Sindsdien is er heel wat water onder de brug doorgestroomd, en O’Leary hoor je hier niet meer over.

 

Rendabel business model? Op voorwaarde dat …

Eerlijk gezegd: wij geloven niet dat een airline alleen een dergelijk business model op rendabele manier kan opereren. Als echter op de één of de andere manier een samenwerking (of, meer realistisch: een merger of acquisitie) tot stand zou komen tussen de driehoek “Big Data spelers” als Amazon of Facebook , “grote, wereldwijd opererende OTA”s” als Expedia of Priceline én één of meerdere luchtvaartmaatschappijen, dan ziet het beeld er helemaal anders uit. En een dergelijk scenario is niet bepaald onmogelijk, ergens in de toekomst.

 

Politieke visie over luchtvaart? “When Hell Freezes Over…”

De reportage eindigde met een luik over het gebrek aan visie in politieke kringen, als het over de luchtvaart gaat. Daar viel vooral op, hoe blijkbaar iedereen vindt dat het gras aan de overkant steeds groener is. Er werd verwezen naar de situatie in Nederland, waar Schiphol volgens de Voorzitter van de Raad van bestuur van Brussels Airport, de politiek benoemde ex-NMBS baas Marc Descheemaecker, wil graag een “mobiliteits- en werkgelegenheidshub” maken van de luchthaven, en verwijst naar Nederland, waar de overheid-eigenaar “de luchthaven vraagt om zo snel mogelijk te groeien”. Blijkbaar heeft de man de tijd niet gehad om recent de perikelen rond de verplichte stop-op-de groei-vanuit Schiphol te volgen, gekoppeld aan de Lelystad vertraging.

Conclusie: de “Pano” reportage was een samengooien van alle mogelijke airport en airline gerelateerde onderwerpen, van (te) laag geprijsde tickets over CO2 uitstoot, lawaai rond de luchthavens (waarvoor een archiefbeeld van … 1989 gebruikt werd), tot overtoerisme, het business model van low cost airlines en de nood aan extra verkeersleiders. Het is vakantie, en er moest low cost content geproduceerd worden, blijkbaar. Het is wel een blijvende waarschuwing voor alle partijen: de luchtvaartindustrie, en bij uitbreiding de toerisme industrie, blijft een gemakkelijk slachtoffer om “leuke items” te brengen, om oorzaken en gevolgen te dramatiseren, en om onderwerpen op semi-sensationele wijze te brengen. Wat dat betreft, wordt het nog een hete zomer.

Bereid je maar voor op de termen “gegijzelde toeristen” (vertragingen en overboekingen), “overwoekerde steden en plekken” (drukke bestemmingen) en “beperking op de mobiliteit” (minder vliegen). De reisindustrie moet nadenken over duurzame business modellen, zoveel is zeker. Maar dat gebeurt per definitie op de lange termijn.

10/04/2018 - door Jan Peeters